https://www.facebook.com/namleliberal/posts/248484606564190
https://www.facebook.com/namleliberal/
https://www.facebook.com/groups/vietphd/permalink/10157663890277991/
Lại tản mạn về PhD (Tiến sĩ)
1. PhD Có chông gai không?
Qúa chông gai. Có điều, có người thể hiện ra, có người không thôi.
Chông gai đầu tiên là bạn phải tìm hiểu một lĩnh vực, tìm ra những vấn đề “chưa được giải đáp triệt để nhất”, và làm ra những kết quả “mới” - có thể để cải tiến những chỗ chưa triệt để nhất trên.
Khoa học Tây phương được xây dựng trên những điều như vậy. Người sau kiểm sai người trước, thay thế cải tiến (hoặc có thể là lùi). 1000 kết quả “cải tiến” này, mà dùng được 1, thì đã là thành công rồi.
Nhưng cũng không phải tất cả PhD đều trải qua những thách thức như nhau. Điều này, nếu so sánh 1 cách lỏng lẻo, thì giống như chúng ta giải toán vậy. Có bạn chỉ thách thức bản thân đến trình độ tốt nghiệp 12 cuốn sgk và sách bài tập toán. Có bạn, thì thách thức ở các bài thi ở độ khó toán quốc gia quốc tế. Dù PhD không phải là quá trình giải bài tập, nhưng 1 cách lỏng lẻo, thì PhD cũng có người đương đầu với câu hỏi khó, có người đơn giản là cần cù chăm chỉ theo chân người đi trước (có thể là giáo sư hướng dẫn, postdoc trong lab) và hoàn thành đúng yêu cầu (như sgk).
Do đó, có người dám đương đầu với chông gai ngày 1 nhiều, họ tự chủ động tìm chông gai và thách thức bản thân để "lên trình" mới, có người "tìm được 1 comfort zone-vùng an toàn, và sống trong đó cho qua PhD.
Mỗi người 1 kiểu. Vì nhiều người đến với PhD bây giờ nó gần như 1 chứng chỉ đi làm, nên họ cần bằng PhD thật nhanh, để ra đi làm ( có thể để nhập tịch, kiém tiền).
Tìm được “comfort zone" thì cứ bám thối... không cần cày sâu quốc bẫm Academic - Intellectual quá làm gì (vừa khó, vừa khổ, mà chả ra tiền hahaha). Tư duy của nền kinh tế thị trường tư bản đã len lỏi vào đời sống khoa học của các PhD 5 châu từ vào thập niên trở lại đây.
2. PhD xong làm gì?
Chông gai hơn nữa, là nếu tiếp tục muốn làm nghiên cứu thì phải tìm funding sau PhD -- postdoc là điều dường như ai cũng muốn/phải trải qua.
Chông gai ở đây là, Postdoc thì "không quá khó"...Nhưng không ai muốn làm postdoc mãi. Cái khó là từ postdoc--> tenure (biên chế)/professor... Quá ít vị trí tenured, mà có quá nhiều bằng PhD Cạnh tranh. Vấn đề là chỗ này thôi.
Con đường khoa học (từ khi tốt nghiệp tiến sĩ đến các vị trí cao hơn) trên TG ngày nay cạnh tranh lắm, vô cùng khốc liệt...vì hầu hết đều qualified theo 1 số nghĩa nào đó, nhưng lại có quá đông người so với số vị trí. Đây là hiện thực. 1 số tài năng vượt trội không tính (outstanding), còn đa phần đều dùi mài lê lết bám trụ vì tình yêu khoa học (probably hê), ai may mắn có GS cây đa cây đề đỡ đầu + qan hệ tốt (networking), khả năng có jobs sẽ cao hơn. Có vị trí biên chế đôi khi cũng là may mắn hê (thiên thời địa lợi)
Giải pháp khả dĩ nhất cho các TS ngày nay là sau khi cầm bằng Doctor thì ra industry làm: Nếu xin được làm R&D cho các hãng, tập đoàn lớn thì ngon, vừa được làm nghiên cứu vừa có tiền. 2 là đi làm công việc ngoài bình thường, các nghiên cứu lúc PhD không có hữu ích gì mấy.
Làm industry, thì nhìn chung lương cao hơn làm postdoc hay anh giảng viên lính mới lon ton nhiều (vd: Industry range 70-120k, academia range 35-70k)...làm chỗ ngon còn cao hơn lương professor thâm niên hê. Cơ mà thế này, cái vị trí lon ton lương thấp trong trường ĐH đấy cơ mà vẫn bâu nhau cạnh tranh, chứ không tính ra ngoài (dù lương cao), chán chê rồi mới ra ngoài 
Có nhiều lý do, tiền đôi khi không phải là tất cả. Mỗi người sẽ có điểm cân bằng riêng giữa tiền-sự nghiệp-cuộc sống-sở thích cá nhân. Nói riêng về các tiến sĩ, thì có lẽ ở trong tr ĐH, họ có nhiều Academic freedom hơn — được tự do hơn trong vấn đề tư duy nghiên cứu vẽ hươu vẽ vượn. Ở 1 số xã hội, làm GS trong trường ĐH vẫn được xã hội rất nể trọng (chuyện hê). Dù sao ra ngoài, kể cả làm R&D, vẫn phải market-driven -- đinh hướng thị trường và lợi nhuận cho giới chủ. 1 số vị đôi khi không thích điều này, họ yêu Academic freedom trong universities. Tiền vừa đủ 
Thị trường Tây Âu và Mĩ bão hoà quá nặng về tiến sĩ và academic jobs, lương thì bèo bọt. Bài tính về châu Á TBD lại là đang hot. Trả lương cao hơn châu Âu là chắc chắn 100%, và họ vẫn hâm mộ tiến sĩ Âu Mĩ có năng lực đến phục vụ. Nếu thích nước nói TA thì có New Zealand, Úc, Sing...
P/S: Ai gốc Việt, mà lại làm các món như AI trí tuệ nhân tạo, Machine Learning, thì Vietnam bây giờ cũng đang là 1 mảnh đất đang nở rộ (báo đài nói thế chả biết thực hư sao, để lần tới về thực nghiệm).
(báo đài nói thế chả biết thực hư sao, để lần tới về thực nghiệm).
Các Bài viết trước của mình về PhD/Academia ở links sau:
Best wishes,
Nam Le’s Liberal.
No comments:
Post a Comment