https://www.facebook.com/namleliberal/photos/a.113640036715315/137615790984406/
https://www.facebook.com/namleliberal/
Chia sẻ một số kiến thức về giáo sư-tiến sĩ ở Tây.
Academic Game: Một là thành giáo sư, 2 là thất bại, và Một số chuyện thú vị xung quanh tên gọi Professor hay danh hiệu Giáo Sư, và sự khác biệt Tây-Ta.
*******
1/ Nói 1 chút về Academic game ở phương Tây, gọi là tenure track --> tenured, nghĩa là có vào được các vị trí hợp đồng dài hạn (như là ngạch giáo sư) --> biên chế giáo sư hay không. Nếu không, thế giới học thuật có thể coi bạn là 1 sự thất bại (Lưu ý: thất bại trên con đường học thuật tại một thời điểm, không có nghĩa bạn là người thất bại trong cuộc đời của chính bạn)
Đây là sự thực của cái đang diễn ra ở thế giới khoa học ngày nay. Thông thường một anh tốt nghiệp với tấm bằng tiến sĩ, nếu muốn trụ lại Academia (môi trường học thuật), thì phải tìm 1 job "nghiên cứu hậu tiến sĩ", tiếng anh là postdoc.
Bản chất của 99% postdoc là "anh công nhân làm thuê khoa học" -- làm thuê cho dự án của một ông giáo sư nào đó, đã có grant (tiền). Hợp đồng postdoc thường ngắn hạn, 2-3 năm. Hết dự án này thì là hết việc (jobless), lại phải tìm dự án khác. Cho nên tương lai rất bấp bênh.
Một lý do ở đây, là postdoc thì cứ như một anh "thợ khoa học" làm thuê lang thang mãi. Lang thang để chờ cơ hội nào đó, kiếm được 1 chân giáo sư (ban đầu là mức Assistant Prof, tiếng việt dịch ra là trợ lí giáo sư mà ko chuẩn). Nhưng câu chuyện, là có Quá nhiều Tiến Sĩ so với với số lượng vị trí giáo sư cần tuyển. Thông thường ở các trường ĐH lớn ở phương Tây (tôi áng chừng tầm top 200 trở về), 1 vị trí giáo sư có đến 100-200 ứng viên là bình thường nhé.
Tại sao làm GS lại là đích đến của nhiều Academic: Bởi họ có nhiều đặc quyền lắm. Ngoài chuyện lương cao hơn hẳn. Họ còn có funding (tiền), hay có cơ hội có tiền, để tuyển và hướng dẫn các nghiên cứu sinh (PhD) hay postdoc khác làm việc cho mình. Những giáo sư (tenured) còn có đặc quyền trong việc đưa ra chương trình giảng dạy môn học và nghiên cứu khoa học của mình, và School đôi khi là còn không thể tham gia. Văn hoá này rất khác so với nền giáo dục xhcn nhé, giáo sư ở các cơ sở đh nghiên cứu top Tây ÂU và Băc Mĩ không có Khung chương trình nào Từ Trên Ép Xuống cả
Nhiều người không trụ nổi, đã ra ngoài làm cho các công ty (các vị trí research scientist), lương vừa cao, mà lại nhiều jobs.Nhưng lại mất đi cái Tình Yêu Academia. Ở trong môi trường đại học có nhiều tự do, đặc biệt là tự do tư tưởng -- dân học thuật rất thích điều này. Ra ngoài, dù là làm nghiên cứu (kể cả cho Google), nhưng vẫn phải phục vụ muc đích của giới tư bản -- đó là làm cái này cái kia...để ra tiền
Có 1 giải pháp khác cho các postdoc "vô thời hạn", là tìm các chân giáo sư ở các trường danh tiếng thấp hơn (vd, ranking 500 trở lên), hoặc về các khu vực giáo dục đang phát triển và trọng dụng bằng cấp Tây như châu Á thái bình dương (bao gồm cả Úc và NZ nhé).
Nói thế để thấy, cái gọi là Academic game nó khá "nghiệt ngã", ở trong đó mới thấy cái sức ép của sự cạnh tranh.
2/ Mục tiêu của phần lớn academics là phấn đấu thành tenured professor, tiếng Việt nên hiểu là Giáo sư Cơ hữu/biên chế của một trường đại học, thì mới đúng với chức danh này.
Professor dịch sang tiếng Việt thì luôn là Giáo Sư, và cứ professor là như nhau. Vậy Professor có phải luôn được hiểu là “giáo sư” như đúng cái nghĩa mà người Vietnam vẫn nghĩ trong đầu là một ông gì đó cao nhất, sau tiến sĩ là giáo sư, .v.v Ở đây sẽ nói về các tên gọi professor, và kèm đó là sự khác biệt giữa "tư bản và xhcn " như 1 cách nói vui, hay giữa khu vực tư-khu vực công trong vấn đề này.
Ở Anh, Mĩ, cụm từ Professor chỉ mang tính chất “Ngừoi dạy học ở môi trường đại học” trở lên (college level, đọc bài college của tôi). Điểu này cũng nghĩa là, professor là một Chức Danh Nghề Nghiệp liên quan đến một trường, cơ sở đào tạo đại học cụ thể. Professor không phải danh hiệu trọn đời được ban phát xin cho tranh đấu, giống như mô hình xhcn ở Liên Xô, và sau này là Vietnam.
Nó đồng nghĩa với Teacher.
Lịch sử thế kỷ 20 còn cho thấy, thời xưa teacher - hay giáo viên, một số trường tiểu học của Mĩ còn được gọi là professor. Chính thế hệ con em VNCH Miền Nam cũng được học bởi nhiều professor ở bậc tiểu học, trung học.
Nhưng phải hiểu, professor các trường tiểu học trung học này khác nhiều so với professor ở trường đại học. Nên gọi là teacher đối với tiểu học và trung học như cách gọi bây giờ để tránh nhầm lẫn.
Vậy chốt lại: Professor = người dạy học đại học.
Đến đây lại phân chia ra các level cách hiểu khác nhau liên quan đến tên gọi này.
Có professor yêu cầu phải có bằng tiến sĩ? Có professor lại chỉ có bằng thạc sĩ, thậm chí cử nhân. Lý do chính là ở đây.
Vì professor là Chức Danh nghề nghiệp do trường đại học cụ thể Bổ Nhiệm, hay chính xác là Tuyển dụng để làm người dạy học cho sinh viên cũng như làm các nghiên cứu khoa học cho trường, cho nên tiêu chí của nghề nghiệp này cũng có những yêu cầu riêng:
— Để trở thành giáo sư cơ hữu/biên chế (đọc bài tenure track -> tenured của tôi phía trước), ở các đại học “có bảo hành” và ranking âu mĩ, bạn Bắt Buộc phải có bằng Tiến Sĩ để bước vào cuộc cạnh tranh nghề nghiệp này.
Ngạch giáo sư này sẽ chia ra 3 mức, mà theo tôi tiếng Việt khó tìm từ tương đương:
+ Assistant Professor: Mức ban đầu. TV dịch là “trợ lý giáo sư” mà không đúng. Trợ lý giáo sư lại là mấy cậu nghiên cứu sinh phd cơ.
Ở Uk đây là Lecturer
+ Asssociate Professor: Mức số 2. Tiếng Việt dịch Phó Giáo Sư (thôi nghe tạm chấp nhận)
Ở UK tương đương với Senior Lecturer —> Reader
+ Full Professor: Mức cuối cùng. Đôi khi người ta chỉ gọi là Professor, cho ngắn gọn. Đây là chức danh nghề nghiệp giáo sư to nhất ở một trường đại học. Không nhiều người được làm full professor. Yêu cầu thâm niên và kinh nghiệm giảng dạy cũng như thành tựu nghiên cứu có bề dày.
Hiện nay, tuyển dụng cho ngạch này, là phải có bằng tiến sĩ mới được nộp đơn
Ngạch này thì nhiều lợi ích ưu tiên, đã nói ở status trước.
— Các vị trí professor khác, ví dụ Adjunct Professor (TV dịch là giáo sư thỉnh giảng, đều ko hợp..) hay contingent professor.
Tuyển dụng các vị trí này yêu cầu cũng khác nhau, tuỳ thuộc vào ranking của cơ sở và mức độ công việc. Có ứng viên có bằng tiến sĩ, có ứng viên lại chỉ là thạc sĩ, thậm chí đại học.
Các vị trí này mở ra theo Thời Vụ, nghĩa là trường ĐH thuê các ứng viên này để về dạy học cho 1 số lớp nào đó, có thể kéo dài 1 kì học hoặc 2. adjunct prof không phải là giáo sư ở một đại học theo cách gọi của tiếng việt (chỉ có 1 chữ Gs).
1 thực tế thú vị, theo thống kê > 50% các lớp học ở Mĩ đang được giảng bởi các Adjunct Prof này.
Có câu hỏi, Tại sao? Tại sao lại thuê Adjunct?
Nguyên nhân chính là TIỀN, Kinh phí.
Do một vị giáo sư ngạch cơ hữu Đắt quá, lại được quá nhiều phúc lợi từ trường ĐH. Nói ví dụ, một vị GS ngạch cơ hữu đứng 1 lớp 1 kì được trả 6000 đô. Trong khi nếu lớp này được Thuê dạy bởi 1 adjunct, trường ĐH có khi chỉ phải trả 4000 đô.
1 Đh lớn 1 kì có đến hàng ngàn lớp. Adjunct prof là cách tiết kiệm ngân sách. Nhất là với các trường đhoc công, ngân sách từ chính phủ và tiền thuế của dân
1 lý do nữa để link với bài trước, của việc lý do thiếu hụt vị trí tuyển dụng giao sư ngạch có hũu ở trường đại học. Tuyển ít ngạch đó, còn lại đi Thuê cho rẻ
Chốt ngắn: Professor ko phải lúc nào cũng là Gs với nghĩa một ông cao nhất. Có nhiều kiểu professor
— Quay lại chuyện Tây-Ta.
Thế đó, giáo sư A là chức danh nghề nghiệp ở trương ĐH. Nghỉ việc ở trường ĐH đó, A sẽ ko còn là giáo sư nữa. Khi đó người ta sẽ gọi theo = cấp cao nhất của anh. Ví dụ, nếu A có = tiến sĩ, thì là Dr. A . Còn nếu ko có, thì là Mr or Mrs A như bình thường.
Cơ chế rất rõ ràng, giáo sư là phải gắn với quyền lợi và nghĩa vụ của một tổ chức giáo dục khoa học.
GS ở Vietnam là học theo mô hình xhcn liên xô, hay nói rộng hơn là mô hình chú trọng vào khu vực công và sự can thiệp của nhà nước, giáo sư được Phong và ban từ Trên xuống, như một danh hiệu trọn đời. Điều này có quá nhiều hệ luỵ, có khả năng dẫn đến:
+ thiếu tính chuyên nghiệp trong công việc. Bởi khi được phong trọn đời, ko cần phấn đấu vì công việc nữa.
+ quên Cv chính của giáo sư: là giảng dạy và nghiên cứu tìm ra kthuc mới để phục vụ giảng dạy.
Phong GS để lên hàm, lên chức lên quyền. Ko phải để giảng dạy ncuu.
+ nhiều tiêu cực trong cơ chế xét tuyển vị trí Gs, khi không phải được thông qua bởi các hội đồng khoa học của từng cơ sở đhoc, mà là một hđ giáo sư nhà nước với đủ thành phần chưa biết có đủ khả năng hay ko.
(P/S: Chú ý, ở Tây cũng có 1 số quốc gia, như Pháp, vẫn còn nền tảng giáo sư nhà nước này. Vì họ chú trọng vào khu vực công như đã nói bên trên. Tuy nhiên, câu chuyện giáo dục và giáo sư của nước Pháp, tôi xin phép tạm không bàn sâu ở bài viét này (sẽ trở lại khi khác). Bài viết này tôi chỉ nêu Anh-Mĩ ra làm ví dụ tiêu chuẩn. Chỉ có điều, dù là giáo sư nhà nước như ở Pháp thì vẫn có 1 khoảng cách xa so với những khu vực khác, không thể đánh đồng.)
Best,
Nam Le's Liberal
Academic Game: Một là thành giáo sư, 2 là thất bại, và Một số chuyện thú vị xung quanh tên gọi Professor hay danh hiệu Giáo Sư, và sự khác biệt Tây-Ta.
*******
1/ Nói 1 chút về Academic game ở phương Tây, gọi là tenure track --> tenured, nghĩa là có vào được các vị trí hợp đồng dài hạn (như là ngạch giáo sư) --> biên chế giáo sư hay không. Nếu không, thế giới học thuật có thể coi bạn là 1 sự thất bại (Lưu ý: thất bại trên con đường học thuật tại một thời điểm, không có nghĩa bạn là người thất bại trong cuộc đời của chính bạn)
Đây là sự thực của cái đang diễn ra ở thế giới khoa học ngày nay. Thông thường một anh tốt nghiệp với tấm bằng tiến sĩ, nếu muốn trụ lại Academia (môi trường học thuật), thì phải tìm 1 job "nghiên cứu hậu tiến sĩ", tiếng anh là postdoc.
Bản chất của 99% postdoc là "anh công nhân làm thuê khoa học" -- làm thuê cho dự án của một ông giáo sư nào đó, đã có grant (tiền). Hợp đồng postdoc thường ngắn hạn, 2-3 năm. Hết dự án này thì là hết việc (jobless), lại phải tìm dự án khác. Cho nên tương lai rất bấp bênh.
Một lý do ở đây, là postdoc thì cứ như một anh "thợ khoa học" làm thuê lang thang mãi. Lang thang để chờ cơ hội nào đó, kiếm được 1 chân giáo sư (ban đầu là mức Assistant Prof, tiếng việt dịch ra là trợ lí giáo sư mà ko chuẩn). Nhưng câu chuyện, là có Quá nhiều Tiến Sĩ so với với số lượng vị trí giáo sư cần tuyển. Thông thường ở các trường ĐH lớn ở phương Tây (tôi áng chừng tầm top 200 trở về), 1 vị trí giáo sư có đến 100-200 ứng viên là bình thường nhé.
Tại sao làm GS lại là đích đến của nhiều Academic: Bởi họ có nhiều đặc quyền lắm. Ngoài chuyện lương cao hơn hẳn. Họ còn có funding (tiền), hay có cơ hội có tiền, để tuyển và hướng dẫn các nghiên cứu sinh (PhD) hay postdoc khác làm việc cho mình. Những giáo sư (tenured) còn có đặc quyền trong việc đưa ra chương trình giảng dạy môn học và nghiên cứu khoa học của mình, và School đôi khi là còn không thể tham gia. Văn hoá này rất khác so với nền giáo dục xhcn nhé, giáo sư ở các cơ sở đh nghiên cứu top Tây ÂU và Băc Mĩ không có Khung chương trình nào Từ Trên Ép Xuống cả
Nhiều người không trụ nổi, đã ra ngoài làm cho các công ty (các vị trí research scientist), lương vừa cao, mà lại nhiều jobs.Nhưng lại mất đi cái Tình Yêu Academia. Ở trong môi trường đại học có nhiều tự do, đặc biệt là tự do tư tưởng -- dân học thuật rất thích điều này. Ra ngoài, dù là làm nghiên cứu (kể cả cho Google), nhưng vẫn phải phục vụ muc đích của giới tư bản -- đó là làm cái này cái kia...để ra tiền
Có 1 giải pháp khác cho các postdoc "vô thời hạn", là tìm các chân giáo sư ở các trường danh tiếng thấp hơn (vd, ranking 500 trở lên), hoặc về các khu vực giáo dục đang phát triển và trọng dụng bằng cấp Tây như châu Á thái bình dương (bao gồm cả Úc và NZ nhé).
Nói thế để thấy, cái gọi là Academic game nó khá "nghiệt ngã", ở trong đó mới thấy cái sức ép của sự cạnh tranh.
2/ Mục tiêu của phần lớn academics là phấn đấu thành tenured professor, tiếng Việt nên hiểu là Giáo sư Cơ hữu/biên chế của một trường đại học, thì mới đúng với chức danh này.
Professor dịch sang tiếng Việt thì luôn là Giáo Sư, và cứ professor là như nhau. Vậy Professor có phải luôn được hiểu là “giáo sư” như đúng cái nghĩa mà người Vietnam vẫn nghĩ trong đầu là một ông gì đó cao nhất, sau tiến sĩ là giáo sư, .v.v Ở đây sẽ nói về các tên gọi professor, và kèm đó là sự khác biệt giữa "tư bản và xhcn " như 1 cách nói vui, hay giữa khu vực tư-khu vực công trong vấn đề này.
Ở Anh, Mĩ, cụm từ Professor chỉ mang tính chất “Ngừoi dạy học ở môi trường đại học” trở lên (college level, đọc bài college của tôi). Điểu này cũng nghĩa là, professor là một Chức Danh Nghề Nghiệp liên quan đến một trường, cơ sở đào tạo đại học cụ thể. Professor không phải danh hiệu trọn đời được ban phát xin cho tranh đấu, giống như mô hình xhcn ở Liên Xô, và sau này là Vietnam.
Nó đồng nghĩa với Teacher.
Lịch sử thế kỷ 20 còn cho thấy, thời xưa teacher - hay giáo viên, một số trường tiểu học của Mĩ còn được gọi là professor. Chính thế hệ con em VNCH Miền Nam cũng được học bởi nhiều professor ở bậc tiểu học, trung học.
Nhưng phải hiểu, professor các trường tiểu học trung học này khác nhiều so với professor ở trường đại học. Nên gọi là teacher đối với tiểu học và trung học như cách gọi bây giờ để tránh nhầm lẫn.
Vậy chốt lại: Professor = người dạy học đại học.
Đến đây lại phân chia ra các level cách hiểu khác nhau liên quan đến tên gọi này.
Có professor yêu cầu phải có bằng tiến sĩ? Có professor lại chỉ có bằng thạc sĩ, thậm chí cử nhân. Lý do chính là ở đây.
Vì professor là Chức Danh nghề nghiệp do trường đại học cụ thể Bổ Nhiệm, hay chính xác là Tuyển dụng để làm người dạy học cho sinh viên cũng như làm các nghiên cứu khoa học cho trường, cho nên tiêu chí của nghề nghiệp này cũng có những yêu cầu riêng:
— Để trở thành giáo sư cơ hữu/biên chế (đọc bài tenure track -> tenured của tôi phía trước), ở các đại học “có bảo hành” và ranking âu mĩ, bạn Bắt Buộc phải có bằng Tiến Sĩ để bước vào cuộc cạnh tranh nghề nghiệp này.
Ngạch giáo sư này sẽ chia ra 3 mức, mà theo tôi tiếng Việt khó tìm từ tương đương:
+ Assistant Professor: Mức ban đầu. TV dịch là “trợ lý giáo sư” mà không đúng. Trợ lý giáo sư lại là mấy cậu nghiên cứu sinh phd cơ.
Ở Uk đây là Lecturer
+ Asssociate Professor: Mức số 2. Tiếng Việt dịch Phó Giáo Sư (thôi nghe tạm chấp nhận)
Ở UK tương đương với Senior Lecturer —> Reader
+ Full Professor: Mức cuối cùng. Đôi khi người ta chỉ gọi là Professor, cho ngắn gọn. Đây là chức danh nghề nghiệp giáo sư to nhất ở một trường đại học. Không nhiều người được làm full professor. Yêu cầu thâm niên và kinh nghiệm giảng dạy cũng như thành tựu nghiên cứu có bề dày.
Hiện nay, tuyển dụng cho ngạch này, là phải có bằng tiến sĩ mới được nộp đơn
Ngạch này thì nhiều lợi ích ưu tiên, đã nói ở status trước.
— Các vị trí professor khác, ví dụ Adjunct Professor (TV dịch là giáo sư thỉnh giảng, đều ko hợp..) hay contingent professor.
Tuyển dụng các vị trí này yêu cầu cũng khác nhau, tuỳ thuộc vào ranking của cơ sở và mức độ công việc. Có ứng viên có bằng tiến sĩ, có ứng viên lại chỉ là thạc sĩ, thậm chí đại học.
Các vị trí này mở ra theo Thời Vụ, nghĩa là trường ĐH thuê các ứng viên này để về dạy học cho 1 số lớp nào đó, có thể kéo dài 1 kì học hoặc 2. adjunct prof không phải là giáo sư ở một đại học theo cách gọi của tiếng việt (chỉ có 1 chữ Gs).
1 thực tế thú vị, theo thống kê > 50% các lớp học ở Mĩ đang được giảng bởi các Adjunct Prof này.
Có câu hỏi, Tại sao? Tại sao lại thuê Adjunct?
Nguyên nhân chính là TIỀN, Kinh phí.
Do một vị giáo sư ngạch cơ hữu Đắt quá, lại được quá nhiều phúc lợi từ trường ĐH. Nói ví dụ, một vị GS ngạch cơ hữu đứng 1 lớp 1 kì được trả 6000 đô. Trong khi nếu lớp này được Thuê dạy bởi 1 adjunct, trường ĐH có khi chỉ phải trả 4000 đô.
1 Đh lớn 1 kì có đến hàng ngàn lớp. Adjunct prof là cách tiết kiệm ngân sách. Nhất là với các trường đhoc công, ngân sách từ chính phủ và tiền thuế của dân
1 lý do nữa để link với bài trước, của việc lý do thiếu hụt vị trí tuyển dụng giao sư ngạch có hũu ở trường đại học. Tuyển ít ngạch đó, còn lại đi Thuê cho rẻ
Chốt ngắn: Professor ko phải lúc nào cũng là Gs với nghĩa một ông cao nhất. Có nhiều kiểu professor
— Quay lại chuyện Tây-Ta.
Thế đó, giáo sư A là chức danh nghề nghiệp ở trương ĐH. Nghỉ việc ở trường ĐH đó, A sẽ ko còn là giáo sư nữa. Khi đó người ta sẽ gọi theo = cấp cao nhất của anh. Ví dụ, nếu A có = tiến sĩ, thì là Dr. A . Còn nếu ko có, thì là Mr or Mrs A như bình thường.
Cơ chế rất rõ ràng, giáo sư là phải gắn với quyền lợi và nghĩa vụ của một tổ chức giáo dục khoa học.
GS ở Vietnam là học theo mô hình xhcn liên xô, hay nói rộng hơn là mô hình chú trọng vào khu vực công và sự can thiệp của nhà nước, giáo sư được Phong và ban từ Trên xuống, như một danh hiệu trọn đời. Điều này có quá nhiều hệ luỵ, có khả năng dẫn đến:
+ thiếu tính chuyên nghiệp trong công việc. Bởi khi được phong trọn đời, ko cần phấn đấu vì công việc nữa.
+ quên Cv chính của giáo sư: là giảng dạy và nghiên cứu tìm ra kthuc mới để phục vụ giảng dạy.
Phong GS để lên hàm, lên chức lên quyền. Ko phải để giảng dạy ncuu.
+ nhiều tiêu cực trong cơ chế xét tuyển vị trí Gs, khi không phải được thông qua bởi các hội đồng khoa học của từng cơ sở đhoc, mà là một hđ giáo sư nhà nước với đủ thành phần chưa biết có đủ khả năng hay ko.
(P/S: Chú ý, ở Tây cũng có 1 số quốc gia, như Pháp, vẫn còn nền tảng giáo sư nhà nước này. Vì họ chú trọng vào khu vực công như đã nói bên trên. Tuy nhiên, câu chuyện giáo dục và giáo sư của nước Pháp, tôi xin phép tạm không bàn sâu ở bài viét này (sẽ trở lại khi khác). Bài viết này tôi chỉ nêu Anh-Mĩ ra làm ví dụ tiêu chuẩn. Chỉ có điều, dù là giáo sư nhà nước như ở Pháp thì vẫn có 1 khoảng cách xa so với những khu vực khác, không thể đánh đồng.)
Best,
Nam Le's Liberal
Ẩn bớt
